РУ
Eng ko'p ishlatiladigan 100 ta ruscha so'z: to'liq ro'yxat
Rus tili milliy korpusi bo'yicha eng ko'p ishlatiladigan 100 so'z har qanday matnning 37 foizini egallaydi, lekin ularning ichida atigi 11 ta ot bor. To'liq ro'yxat mavzu bo'yicha, urg'usi va o'zbekcha ma'nosi bilan, oxirida faqat shu so'zlardan yasalgan oltita gap.
Rus tili milliy korpusi asosida sanab chiqilgan chastota ro'yxatida birinchi 100 ta so'z har qanday ruscha matnning 37 foizini egallaydi. Ya'ni gazeta maqolasidagi ham, oddiy suhbatdagi ham har uchta so'zdan bittasi shu yuztalikdan chiqadi. Lekin o'sha 100 so'zning ichida atigi 11 tasi ot va 9 tasi fe'l. Non ham, suv ham, uy ham, pul ham yo'q.
Shuning uchun bu ro'yxatga lug'at deb emas, gapning skeleti deb qarash to'g'riroq. U bilan do'konda non so'ray olmaysiz, lekin usiz bitta ham ruscha gap tuzib bo'lmaydi. Quyida to'liq ro'yxat mavzular bo'yicha jadvalga solingan: urg'usi, o'zbekcha ma'nosi va oxirida faqat shu so'zlardan yasalgan oltita tayyor gap bilan.
Ro'yxat qayerdan olingan
Chastota ro'yxati kimningdir didi bilan emas, matnlarni sanash bilan tuziladi. Bu yerdagi ro'yxat Rus tili milliy korpusi materiallari asosida Ляшевская va Шаров tayyorlagan chastota lug'atidan (2009) olingan: badiiy adabiyot, gazeta, ilmiy matn va jonli nutq bir joyda sanalgan.
O'sha manbaning hisobiga ko'ra birinchi 100 so'z matnlarning 37 foizini, birinchi 1000 so'z 60 foizini, birinchi 10 000 so'z 85 foizini qoplaydi. Boshqa korpuslarda bu raqamlar bir necha foizga farq qiladi, lekin nisbat hamma joyda bir xil chiqadi: eng boshidagi bir hovuch so'z eng ko'p ish bajaradi.
Yana ikkita texnik izoh, ular ro'yxatni to'g'ri o'qish uchun kerak. Birinchisi: ro'yxat lemma, ya'ni lug'at shakli bo'yicha tuzilgan. «быть» bitta so'z sifatida sanalgan, matnda esa u был, была́, бы́ло, бу́дет bo'lib keladi. Ikkinchisi: so'z turkumlarini ajratishda chegara holatlar bor, masalan то́лько ham yuklama, ham ravish sanaladi. Quyida har bir so'z bitta guruhga qo'yilgan, shuning uchun jami aniq 100 ta chiqadi.
100 so'zning tarkibi
| Guruh | Nechta | Misol |
|---|---|---|
| Olmosh | 28 | я, он, э́то, кото́рый |
| Predlog | 18 | в, на, с, по, для |
| Bog'lovchi va yuklama | 16 | и, не, но, е́сли |
| Ravish | 11 | так, уже́, о́чень, где |
| Ot | 11 | год, челове́к, рабо́та |
| Fe'l | 9 | быть, знать, сказа́ть |
| Sifat | 5 | но́вый, большо́й, друго́й |
| Son | 2 | оди́н, два |
Jadvalning ma'nosi bitta jumlaga sig'adi: eng ko'p ishlatiladigan so'zlar narsalarni emas, narsalar orasidagi bog'lanishni bildiradi. Kim, nima bilan, qayerda, qachon, nima uchun. Ot va fe'lni siz o'zingiz qo'shasiz, ular esa har bir kasbda, har bir suhbatda boshqacha bo'ladi.
Amaliy xulosa ham shundan chiqadi. Bu 100 so'zni bilmasdan turib ruscha gapni bo'laklarga ajratib bo'lmaydi: quloqqa uzluksiz oqim bo'lib eshitiladi. Bilganingizdan keyin esa notanish so'z gapda aniq bir joyda turgan bo'ladi va uni kontekstdan taxmin qilish mumkin bo'ladi.
Birinchi o'nlik
| # | So'z | O'zbekcha | So'z turkumi |
|---|---|---|---|
| 1 | и | va | bog'lovchi |
| 2 | в | -da, -ga (ichida) | predlog |
| 3 | не | emas, -ma | yuklama |
| 4 | на | -da, -ga (ustida) | predlog |
| 5 | я | men | olmosh |
| 6 | быть | bo'lmoq | fe'l |
| 7 | он | u (erkak) | olmosh |
| 8 | с | bilan, -dan | predlog |
| 9 | что | ... deb, ...ligini | bog'lovchi |
| 10 | а | -chi, ammo | bog'lovchi |
O'nlikda bitta ham ot yo'q va bitta fe'l bor. Uchta predlog, uchta bog'lovchi va bitta inkor yuklamasi, ya'ni deyarli butun o'nlik o'zbek tilida alohida so'z bo'lmagan narsalardan tuzilgan. Bu yuztalikning qolganini qanday o'qish kerakligini oldindan aytib turadi.
To'liq ro'yxat, mavzu bo'yicha
Olmoshlar: 28 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | men | сам | o'zi, shaxsan |
| ты | sen | себя́ | o'zini |
| он | u (erkak) | свой | o'zining |
| она́ | u (ayol) | мой | mening |
| мы | biz | наш | bizning |
| вы | siz, sizlar | э́то | bu, bu narsa |
| они́ | ular | э́тот | bu (yaqindagi) |
| его́ | uning, uni (erkak) | тот | o'sha (naridagi) |
| её | uning, uni (ayol) | то | o'sha narsa |
| их | ularning, ularni | тако́й | shunaqa, bunday |
| весь | butun | са́мый | eng |
| все | hamma, hammasi | кото́рый | qaysiki (ergash gapda) |
| кто | kim | како́й | qanday, qaysi |
| что | nima | ничто́ | hech narsa |
Fe'llar: 9 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Izoh |
|---|---|---|
| быть | bo'lmoq | Hozirgi zamonda aytilmaydi, pastdagi bo'limga qarang |
| мочь | -a olmoq | я могу́, ты мо́жешь |
| сказа́ть | aytmoq | Bir marta, tugallangan ish |
| говори́ть | gapirmoq, aytmoq | Davom etadigan ish yoki odat |
| знать | bilmoq | я зна́ю, я не зна́ю |
| стать | bo'lib qolmoq, boshlamoq | он стал инжене́ром |
| хоте́ть | xohlamoq | я хочу́, вы хоти́те |
| идти́ | bormoq, ketmoq | Piyoda, bitta yo'nalishda |
| име́ть | ega bo'lmoq | Jonli nutqda kamroq, ko'proq «у меня́ есть» |
Otlar: 11 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| год | yil | день | kun |
| челове́к | odam | рука́ | qo'l |
| вре́мя | vaqt | раз | marta |
| де́ло | ish, masala | рабо́та | ish, mehnat |
| жизнь | hayot | сло́во | so'z |
| ме́сто | joy |
Predloglar: 18 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| в, во | -da, -ga (ichida) | о | haqida |
| на | -da, -ga (ustida) | для | uchun |
| с, со | bilan; -dan | до | -gacha |
| по | bo'ylab, bo'yicha | при | yonida, huzurida |
| к | -ga (tomon) | под | ostida |
| из | -dan (ichidan) | по́сле | keyin |
| у | -da (kimdadir), yonida | без | -siz |
| за | orqasida; uchun | от | -dan (kimdandir) |
Bu yerda в va во, с va со bitta predlogning ikki shakli sifatida turibdi. Undoshlar to'plangan joyda qisqa shakl aytilishi qiyin bo'lgani uchun uzunrog'i ishlatiladi: во вре́мя, со мной.
Bog'lovchi va yuklamalar: 16 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| и | va | то́лько | faqat |
| не | emas, -ma | и́ли | yoki |
| что | ... deb, ...ligini | бы | edi (shart mayli) |
| а | -chi, ammo | е́сли | agar |
| но | lekin | что́бы | ... uchun, ...sin deb |
| как | kabi, qanday qilib | вот | mana |
| же | -chi, axir (ta'kid) | да́же | hatto |
| ли | -mi (savol) | ну | xo'sh, qani |
Ravishlar: 11 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| так | shunday, shu tarzda | где | qayerda |
| как | qanday | там | u yerda |
| ещё | yana, hali | пото́м | keyin, so'ng |
| уже́ | allaqachon, endi | мо́жно | mumkin |
| когда́ | qachon | на́до | kerak |
| о́чень | juda |
Bitta so'zga alohida e'tibor bering: уже́ urg'u oxirida bo'lsa «allaqachon» degani, urg'u boshida bo'lsa (у́же) «torroq» degani. Yozuvda ikkalasi bir xil ko'rinadi, faqat urg'u ajratib turadi.
Sifat va sonlar: 7 ta
| Ruscha | O'zbekcha | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| пе́рвый | birinchi | до́лжен | majbur, ... kerak |
| но́вый | yangi | оди́н | bir |
| большо́й | katta | два | ikki |
| друго́й | boshqa |
Faqat shu 100 so'z bilan yasalgan gaplar
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Я не зна́ю, где э́то. | Men bu qayerdaligini bilmayman. |
| Он сказа́л, что уже́ был там. | U o'sha yerda allaqachon bo'lganini aytdi. |
| По́сле рабо́ты мы идём к ним. | Ishdan keyin biz ularnikiga boramiz. |
| Э́то не моя́ рабо́та. | Bu mening ishim emas. |
| Кто мо́жет сказа́ть, когда́ она́ бу́дет там? | U qachon o'sha yerda bo'lishini kim ayta oladi? |
| Я хочу́ знать то́лько одно́. | Men faqat bitta narsani bilmoqchiman. |
Oltala gapda ham ro'yxatdan tashqari bitta ham so'z ishlatilmagan. O'zgargani faqat shakl: зна́ю, был, идём, мо́жет, бу́дет, хочу́. Ro'yxat lemma bo'yicha tuzilgani shu yerda ko'rinadi, 100 ta so'zni bilish amalda bir necha yuz shaklni tanish degani.
Eng katta guruh o'zbekchada so'z ham emas
Ro'yxatdagi eng katta bitta so'z turkumi, 18 ta predlog, o'zbek tilida deyarli alohida so'z bo'lib turmaydi. Ularning ma'nosi o'zbekchada so'z oxiridagi qo'shimchaga yoki so'zdan keyin keladigan ko'makchiga tushadi.
| Ruscha | O'zbekcha | Nima o'zgargan |
|---|---|---|
| по́сле рабо́ты | ishdan keyin | Ruschada oldinda, o'zbekchada orqada |
| для нас | biz uchun | «uchun» so'zdan keyin keladi |
| о рабо́те | ish haqida | «haqida» so'zdan keyin keladi |
| с дру́гом | do'st bilan | «bilan» so'zdan keyin keladi |
| в Москве́ | Moskvada | Ikki so'z o'rniga bitta so'z |
| без рабо́ты | ishsiz | So'z emas, qo'shimcha |
Shuning uchun ruscha gapni so'zma-so'z tarjima qilish odati eng ko'p shu yerda buzadi. Miya avval otni qidiradi, ruscha gap esa predlogdan boshlanadi. Buni bir marta tushunib olsangiz, tinglashda gapning chegaralarini ancha tez ajratadigan bo'lasiz.
Ikkinchi tomoni ham bor: predlog o'zidan keyingi so'zning oxirini o'zgartiradi, в Москву́ va в Москве́ bir xil emas. Bu qoidalar kelishiklar haqidagi maqolada alohida yig'ilgan, hozir ularni yodlash shart emas, predloglarning o'zini tanib olish yetarli.
Быть: ro'yxatdagi eng chastotali fe'l, uni siz aytmaysiz
Ro'yxatdagi 6-so'z быть, ya'ni «bo'lmoq». Hozirgi zamonda u gapdan butunlay tushib qoladi: «Я студе́нт», «Он до́ма», «Э́то моя́ рабо́та». O'zbek tilida -man, -san, -miz qo'shimchasi turadigan joyda ruschada hech narsa turmaydi.
O'tgan va kelasi zamonda esa u qaytib keladi: был, была́, бы́ло, бу́дет. Ya'ni eng ko'p uchraydigan fe'lni siz eng ko'p aytmaysiz, lekin uning shakllarini o'qiyotganda va tinglayotganda doim ko'rasiz. Noldan boshlayotgan bo'lsangiz, buni birinchi haftadayoq odat qilish kerak, noldan boshlash haqidagi maqolada shu tartib ketma-ketligi bilan yozilgan.
Ro'yxatni yodlamang, gap yasang
Bunday ro'yxatlarni kartochkaga ko'chirib yodlash ish bermaydi: и, же, бы kabi so'zlarning alohida turganda ma'nosi ham yo'q. Ular faqat gap ichida ishlaydi, demak mashq ham gap darajasida bo'lishi kerak.
Amalda quyidagicha qilinadi. Olmoshlar jadvalidan beshta so'z va fe'llar jadvalidan uchta so'z oling, so'ng shu bugungi kuningiz haqida o'nta qisqa gap tuzing. Notanish ot kerak bo'lsa, lug'atdan bitta so'z qo'shing, xolos. Bir haftada shu tarzda tuzilgan yetmish gap ro'yxatni yodlashdan ko'ra ko'proq foyda beradi, chunki siz so'zni emas, uning gapdagi o'rnini eslab qolasiz.
Yana bir narsani boshdan bilib qo'ygan ma'qul: matnning 37 foizini qoplash ma'noning 37 foizini tushunish degani emas. Ma'noni aynan ro'yxatdan tashqaridagi so'zlar ko'taradi. Bu yuztalik ularni eshitish uchun kerak bo'ladigan tinch fon, xolos.
Keyingi ming so'z
Raqamlarni yonma-yon qo'ysak, mehnat qayerga ketishi ko'rinadi. Birinchi 100 so'z 37 foizni beradi, keyingi 900 so'z esa bor-yo'g'i 23 foiz qo'shadi. Ya'ni birinchi yuztalikdagi har bir so'z keyingi to'qqiz yuztalikdagi so'zdan o'rtacha o'n to'rt baravar ko'p ish bajaradi. Shundan keyin har bir yangi so'zning hissasi yanada kichrayadi.
Bundan chiqadigan xulosa ko'pchilik kutganidan boshqacha. Birinchi yuztalikdan keyin chastota ro'yxatini davom ettirish eng foydali yo'l emas. Keyingi so'zlaringizni korpus emas, sizning hayotingiz tanlashi kerak: kasbingiz, ish joyingiz, kundalik yo'lingiz. Quruvchiga kerak bo'ladigan yuzta so'z bilan sotuvchiga kerak bo'ladigan yuzta so'z bir-biriga o'xshamaydi.
Prep.uz platformasining o'z ma'lumotiga ko'ra kurs davomida 1500 dan ortiq so'z o'rganiladi va yangi so'zlar har kuni test bilan mustahkamlanadi, ya'ni ro'yxat yodlash emas, takrorlash tizimi ishlaydi. Qaysi yuztalik aynan sizga kerakligini aniqlash uchun esa avval darajangizni bilish kerak: buni bepul konsultatsiyada bir suhbatda aniqlab beramiz va keyingi qadamni shunga qarab rejalashtiramiz.
