Uyda rus tilini o'rganish: kuniga 30 daqiqa, 4 haftalik reja
Kuniga 30 daqiqa to'rt haftada 14 soat bo'ladi. Shu vaqtga mos reja: alifbo, eng kerakli 100 so'z, tayyor gaplar va gapirish, xotira tadqiqotlariga tayanib.
Uyda kuniga 30 daqiqa ajratsangiz, to'rt haftada 14 soat bo'ladi. Rus tilini chet tili sifatida o'rgatishning davlat standarti noldan A1 darajasigacha 100 dan 120 gacha akademik soat belgilaydi, akademik soat esa 45 daqiqa. Demak bir oyda bu yo'lning 16 dan 19 foizigacha qismini bosib o'tasiz. Bu daraja emas, lekin alifbo, eng kerakli so'zlar va o'zingizni tanishtirish uchun yetadi.
Quyidagi reja shu hisobga va xotira haqidagi ikkita yaxshi o'rganilgan qonuniyatga tayanadi: takrorlashlar orasidagi tanaffus va qayta o'qish o'rniga eslab ko'rish. Har bir raqamning manbasi o'sha gapning o'zida.
Kuniga 30 daqiqa: oyiga 14 soat
Hisobni akademik soatlarda qilish kerak, chunki standart soatlarni shu birlikda beradi:
| Davr | Daqiqa | Haqiqiy soat | Akademik soat (45 daqiqa) | A1 yo'lining qancha qismi |
|---|---|---|---|---|
| 1 hafta | 210 | 3,5 | 4,7 | 4 dan 5 foizgacha |
| 4 hafta | 840 | 14 | 18,7 | 16 dan 19 foizgacha |
| A1 gacha | 4 500 dan 5 400 gacha | 75 dan 90 gacha | 100 dan 120 gacha | hammasi |
Pastki qatordan yana bir raqam chiqadi: shu tezlikda A1 gacha 150 dan 180 kungacha, ya'ni besh-olti oy kerak bo'ladi. Standart qaysi universitetlar tomonidan tuzilgani va soatlar oylarga qanday aylanishi rus tilini necha oyda o'rganish haqidagi maqolada yozilgan. Bu raqamlar rejaning qadrini tushirish uchun emas, kutishni to'g'rilash uchun kerak. To'rt hafta oxirida «rus tilida gapiraman» deyish real emas. «Kirill harflarida o'qiyman, 100 ta asosiy so'zni bilaman va o'zimni olti gapda tanishtira olaman» deyish real, va buni tekshirish mumkin.
Bir kunda ikki soatdan ko'ra har kuni 30 daqiqa yaxshiroq
Bir xil vaqtni bir necha kunga bo'lib o'qish uni bir o'tirishda sarflashdan ko'ra yaxshiroq eslab qolishga yordam beradi. Bu natija ko'p marta tekshirilgan. Nicholas Cepeda va hamkasblarining 2006-yilgi meta-tahlili 184 ta maqoladagi 317 ta tajribani, jami 839 ta o'lchovni jamlagan (Psychological Bulletin jurnalidagi sharhning annotatsiyasi).
O'sha tahlil yana bir qonuniyatni ko'rsatgan: materialni qancha uzoq eslab qolish kerak bo'lsa, takrorlashlar orasidagi eng foydali tanaffus ham shuncha uzun bo'ladi.
Rejada bundan amaliy qoida chiqadi. Yangi so'zni o'rgangan kuningizdan keyin uni 1, 3 va 7 kun o'tib qayta eslaysiz. Bu oraliqlar tadqiqotda o'lchangan aniq optimum emas, biz tanlagan qadam: tadqiqot faqat yo'nalishni beradi, ya'ni tanaffus asta-sekin uzaysin. Haftada bir marta ikki soat o'tirganda esa hamma takrorlash bitta kunga tushib qoladi va oraliq umuman qolmaydi.
Qayta o'qishdan ko'ra eslab ko'rish kuchliroq
Jeffrey Karpicke va Henry Roediger 2008-yilda Science jurnalida chop etilgan tajribada talabalar chet tilidagi so'zlarni o'rgandi. So'z bir marta to'g'ri aytilgandan keyin uni qayta-qayta o'qish keyingi sinov natijasiga ta'sir qilmadi. Qayta-qayta o'zini tekshirish esa katta ijobiy natija berdi (tadqiqot annotatsiyasi). Yana bir topilma: talabalarning o'z natijasini oldindan baholashi haqiqiy natija bilan bog'liq chiqmadi.
Uyda bu shunday ko'rinadi. Kartochkaning ruscha tomonini o'qib, o'zbekchasini ovoz chiqarib aytasiz, keyin teskarisini qilasiz va faqat shundan keyin javobga qaraysiz. Ro'yxatni ko'z bilan qayta ko'rib chiqish yoqimliroq, chunki hamma so'z tanish ko'rinadi. Tadqiqotdagi talabalar ham qaysi usul ishlayotganini sezmagan, shuning uchun bu rejada har bir kun yangi materialdan emas, eslashdan boshlanadi.
Birinchi 100 so'z matnning 37 foizini qoplaydi
Rus tili milliy korpusiga asoslangan chastota ro'yxatida birinchi 100 ta so'z oddiy matnning 37 foizini tashkil qiladi. Ularning ko'pi ot emas, balki olmosh, predlog va bog'lovchi, ya'ni gapning skeleti. To'liq ro'yxat va faqat shu so'zlardan tuzilgan gaplar eng ko'p ishlatiladigan 100 ta ruscha so'z haqidagi maqolada bor. Kuniga 15 tadan olsangiz, ikkinchi hafta oxirida ro'yxat tugaydi.
To'rt hafta: 10 daqiqa eslash, 10 daqiqa yangi material, 10 daqiqa ovoz chiqarib
Har kungi 30 daqiqa uch qismga bo'linadi va tartib o'zgarmaydi. Birinchi o'n daqiqada kechagi, uch kun oldingi va bir hafta oldingi materialni eslaysiz. Ikkinchi o'n daqiqa jadvaldagi yangi qismga ketadi. Oxirgi o'n daqiqada shu kuni o'rganganingizni ovoz chiqarib aytasiz: birinchi haftada so'zlarni o'qiysiz, uchinchi haftadan boshlab telefonga yozib olasiz.
| Hafta | Maqsad | Yangi material (har kuni) | Hafta oxiridagi tekshiruv |
|---|---|---|---|
| 1 | Alifbo va o'qish | 4-5 ta harf va shu harflar qatnashgan so'zlar | 20 ta notanish so'zni to'xtamasdan o'qish |
| 2 | 100 ta asosiy so'z | 15 ta so'z, har biri alohida kartochkada | kartochkalarni aralashtirib, nechtasini eslaganingizni sanash |
| 3 | Tayyor gaplar | 5 ta ibora: salomlashish, sonlar, o'zini tanishtirish | o'zingizni qog'ozga qaramasdan olti gapda tanishtirish |
| 4 | Gapirish | bitta mavzuga 1 daqiqalik javob: ish, oila, kun tartibi | 28-kungi yozuvni 22-kungi yozuv bilan solishtirish |
Masalan, 9-kun ikkinchi haftaga to'g'ri keladi. Eslash qismida 8, 6 va 2-kun materialini olasiz: kechagi 15 so'z, uch kun oldingi 15 so'z va birinchi haftadagi harflar. Keyin 15 ta yangi so'zni kartochkalarga yozasiz. Oxirgi o'n daqiqada so'zlarni ovoz chiqarib aytasiz va ulardan qisqa gap tuzasiz: Э́то моя́ рабо́та (Bu mening ishim), Мне на́до идти́ (Men ketishim kerak). Gap kichkina, lekin undagi har bir so'z ro'yxatdan olingan.
Uchinchi haftaning iboralari kundalik vaziyatlardan olinadi: Здра́вствуйте (Assalomu alaykum), Меня́ зову́т Азиз (Ismim Aziz), Я рабо́таю в Ташке́нте (Toshkentda ishlayman), Ско́лько э́то сто́ит? (Bu qancha turadi?). Ularni ham kartochkaga yozasiz va so'zlar kabi 1, 3 va 7 kundan keyin eslaysiz.
Buning uchun pul kerak emas. Qog'oz kartochkalar, telefondagi diktofon va ruscha matnlar yetarli. Telefon tilini ruschaga o'tkazsangiz, har kuni bir xil so'zlarni ko'rasiz: Настро́йки (Sozlamalar), Сообще́ния (Xabarlar), Отпра́вить (Yuborish). Darslar qanday tuzilishini ko'rmoqchi bo'lsangiz, Prep.uz kursining 1.1 va 1.2-darslari bepul ochiq.
Hafta oxiridagi tekshiruvni tashlab ketmang, chunki bu rejada natijani boshqa hech narsa o'lchamaydi.
Bir kun o'tkazib yuborsangiz, ertasi kuni vaqtni ikki baravar qilmang. Eslash qismini o'tkazib yuborilgan kundan boshlang va jadvalni bir kunga suring.
Uyda kutilmagan savol bo'lmaydi
Bu rejada hamma savolni o'zingiz tanlaysiz. Haqiqiy suhbatda esa savolni boshqa odam beradi va javobni kutib turadi, xatoyingizni ham u eshitadi. Mustaqil o'qish nimani bera olishi va nimani bera olmasligini alohida maqolada ko'rib chiqqanmiz. To'rt haftadan keyingi qadam suhbatdosh: do'st, hamkasb yoki mentor. Mentor bu bosqichni tezlashtiradi, lekin rejani boshlash uchun shart emas. Qaysi sur'atda va kim bilan davom etishni Prep.uzdagi bepul konsultatsiyada birga tanlash mumkin.
Biz topa olmagan raqam
Qidirib topa olmagan raqamimiz bitta: kattalar uyda kuniga yarim soatdan bir oy shug'ullangach, o'rgangan so'zlarining qanchasini yana bir oydan keyin ham eslab qoladi. Biz keltirgan tadqiqotlar so'zlarni tajriba sharoitida o'lchagan, uydagi bir oylik rejaning natijasini emas.
Shuning uchun bu raqamni o'zingiz o'lchaysiz. Ikkinchi hafta oxirida eslagan kartochkalaringiz sonini oxirgi kartochkaning orqasiga yozib qo'ying va 28-kuni xuddi shu kartochkalarni qayta sanang.

РУ
