Rus tilini mustaqil o'rganish mumkinmi? Gapirishgacha bo'lgan yo'l

Ha, rus tilini mustaqil o'rganish mumkin. Alifbo, kundalik so'zlar, oddiy matn va yozib tayyorlanadigan gaplarni uyda o'zingiz mashq qilasiz. Agar maqsadingiz odam bilan bemalol suhbatlashish bo'lsa, rejangizga haqiqiy suhbatni ham qo'shing: suhbat davomida javobni oldindan o'qib bo'lmaydi.

Qaysi materialni tanlashdan oldin, qaysi ishni rus tilida bajarmoqchi ekaningizni ayting. Do'kondagi yozuvni tushunish, mijozga xabar yozish va ish telefoniga javob berish uch xil vazifa. Bittasida o'sayotgan ko'nikma qolgan ikkitasi ham o'sganini bildirmaydi.

Rus tilini mustaqil o'rganish mumkinmi?

«Mustaqil» so'zi rejani kim tuzishini bildiradi. Bu o'qish davomida hech kim bilan gaplashmaslik sharti emas. Siz mavzuni, dars vaqtini va mashq tartibini o'zingiz belgilashingiz, suhbat uchun esa ruscha gapiradigan tanish, suhbat guruhi yoki o'qituvchidan foydalanishingiz mumkin.

Yevropa tillar mezoni (CEFR) til faoliyatini tinglab va o'qib tushunish, fikrni ifodalash, o'zaro muloqot va ma'noni boshqalarga yetkazish kabi turlarga ajratadi. Shuning uchun «rus tilim yaxshilanyaptimi?» degan savol o'rniga aniqroq savol bering: matnni tushunyapsizmi, o'zingiz gap tuza olyapsizmi, suhbatdoshga javob qaytara olyapsizmi? Bu o'lchov kurs bilan ham, kurssiz ham ishlaydi.

Maqsad faqat o'qish bo'lsa, matn, lug'at va tekshiriladigan mashqlar uzoq yo'lga yetishi mumkin. Ishda buyruqni eshitib darhol javob berish kerak bo'lsa, alohida tinglash va suhbat mashqi zarur. Qancha vaqt ajratish mumkinligini hisoblashga o'qish muddatini soatlarga ajratgan maqola yordam beradi; undagi raqamlar kafolat emas, reja uchun mo'ljal.

Rejangizni maqsadga qarab toraytiring. Vakansiyani o'qish uchun rus tili kerak bo'lsa, ilk mashqlarni ish e'lonlaridan oling. Telefonda buyurtma qabul qilish uchun kerak bo'lsa, yozma tarjimadan oldin eshitilgan savolga qisqa javob berishni sinang. Ikkalasi ham rus tilini o'rganish, lekin kundalik mashq bir xil bo'lsa, sizga kerak ko'nikma chetda qolishi mumkin.

Bir haftalik maqsadni tekshirib bo'ladigan ish sifatida yozing. «Rus tilimni yaxshilayman» degan niyatni sinab bo'lmaydi. «Notanish ish e'lonining asosiy talablarini aytib beraman» yoki «Mijozning qo'shimcha savoliga to'xtamasdan javob beraman» degan maqsadni esa sinab ko'rasiz. Sinovdan o'tolmasangiz, qaysi qismda qiynalganingiz ayon bo'ladi: so'zni tushunishda, gapni tuzishda yoki javobni vaqtida aytishda. Keyingi mashqni shu qismga qarab tanlaysiz.

Maqsad qancha aniq bo'lsa, kerak bo'lmagan materialni chetga qo'yish shuncha oson.

Uyda o'zingiz nimalarni samarali mashq qila olasiz?

Birinchi ish o'qish: qisqa ruscha matndan faqat hozir kerak bo'ladigan gaplarni oling. Ish qidirayotgan odam uchun vakansiya matni, do'konda ishlaydigan odam uchun mijoz savoli foydaliroq. Har yangi so'zni ajratib yodlash o'rniga, u qanday gap ichida kelganini yozing. «Рабо́та» (ish) bilan «Я рабо́таю» (men ishlayman) bir vazifani bajarmaydi.

Keyin tinglang va yozuvsiz eshitganingizni aytib ko'ring. Ovozni qayta eshitish mumkinligi uy mashqining kuchli tomoni: tushunmagan joyingizga qaytasiz, so'z chegarasini topasiz, keyin yana tinglaysiz. Bir videoni oxirigacha ko'rib chiqish bilan shu ish bir xil emas. Birinchisida material o'tadi, ikkinchisida siz javob berasiz.

Tinglagan materialingizdan bitta sodda savol ajrating. Uni o'chirib qo'ying va javobni ovoz chiqarib ayting. Javobni o'zingiz tuzganingiz uchun qaysi joyda tutilganingiz darhol bilinadi: so'z yodingizga kelmadimi, savolni tushunmadingizmi yoki gapning oxiriga yetolmadingizmi? Shu farqni yozib qo'ysangiz, ertangi mashqda nimaga qaytish kerakligi tayin bo'ladi.

Bir xil matnni ko'p marta ko'rish sizga u tanishligini bildiradi, uni ishlata olishingizni emas.

Shuning uchun ikkinchi o'qishda matnni yopib, asosiy fikrni ruscha bir gap bilan ayting. Uchinchi safar o'sha fikrni o'zingizning hayotingizga moslab o'zgartiring. Matn tayanch bo'lib xizmat qiladi, lekin yakuniy gap sizniki bo'ladi.

So'ng o'zingizga vazifa bering: bugun qayerda ishlashingizni uch gapda ayting, ertaga shu gaplarni o'tgan zamonga o'tkazing. Masalan, «Я рабо́таю в магази́не» (men do'konda ishlayman), keyin «Вчера́ я рабо́тал в магази́не» (kecha men do'konda ishladim, erkak kishi aytadi). Ayol kishi o'tgan zamonda «рабо́тала» deydi. Gapni daftar yordamida tuzib, keyin daftarga qaramasdan ovoz chiqarib ayting.

Bu topshiriq sizga hozir qaysi so'z yetishmayotganini ko'rsatadi. Boshlovchi uchun alifbo, birinchi gaplar va kelishiklarga o'tish tartibi noldan boshlash rejasida bor. Hozirgi mashqda esa barcha qoidani birdan bilish talab qilinmaydi: bitta ishlatadigan gapni mustaqil tuza olish maqsad.

O'zingizni tekshirishda bir savol foydali: «Bu gapni ertaga boshqa joyda ham ayta olamanmi?» Faqat bir videodagi jumlani takrorlay olsangiz, so'zlarning vazifasini o'zgartirib ko'ring. «Магази́н» (do'kon) o'rniga o'zingiz ishlaydigan joyni qo'ying; fe'l yoki qo'shimcha o'zgarishi kerak bo'lsa, aynan shu joyni keyingi mashq mavzusi qiling.

Nega yolg'iz ovoz chiqarib gapirish suhbatning o'rnini bosmaydi?

Yolg'iz mashqda mavzuni ham, savolni ham, javob uchun vaqtni ham o'zingiz tanlaysiz. Suhbatdosh esa siz kutmagan savolni beradi, tushunmasa boshqacha so'raydi va siz gapni o'sha zahoti qayta tuzasiz. Oldindan yozib qo'yilgan tanishtiruvni yaxshi aytish shu ishga tayyor ekaningizni hali ko'rsatmaydi.

Farqni ikki savolda sezish oson. «Где вы рабо́таете?» (Qayerda ishlaysiz?) degan savolga tayyor javobingiz bo'lishi mumkin. Suhbatdosh «А что вы де́лаете там?» (U yerda nima ish qilasiz?) desa, shu zahoti yangi gap kerak. O'zingizga savol berib mashq qilish foydali, lekin savol kutilmagan bo'lsa, haqiqiy muloqot boshlanadi.

Xatoni ko'rsatadigan fikr ham ahamiyatli. Lyster va Saitoning og'zaki tuzatish bo'yicha 15 sinf tadqiqoti tahlilida tuzatish til rivojiga sezilarli va davomli ta'sir ko'rsatgan. Bu natija aynan sinf sharoitidan olingan; har bir mustaqil o'quvchiga mentor shart degan xulosa chiqmaydi. Amaliy xulosa torroq: gapirayotganingizda qaysi joy tushunarsiz bo'lganini bilish uchun tashqi fikr kerak.

Suhbatda har bir mayda xatoni to'xtatib tuzatishni so'ramang.

Avval fikringizni tugating, keyin suhbatdoshingizdan bir savolga javob oling: «Qaysi gapimni tushunmadingiz?» Tushunilmagan gapni o'zgartirib yana ayting. Bunda maqsad bitta urinishdayoq mukammal ruscha gapirish emas; xabarni suhbatdoshga yetkazib, kerak bo'lsa uni tuzatish.

Suhbatdosh topilmasa, o'qishni to'xtatish kerakmi?

Yo'q. Ovozingizni yozib, bir xil mavzuda bir necha marta gapirish foydali mustaqil mashq. Keyingi yozuvda «eee» o'rniga gapni tugata olayotganingizni, so'z qidirish uchun qayerda to'xtayotganingizni eshitasiz. Ammo yozuvga o'zingiz baho berganingizda, bilmagan grammatik xatongiz ko'rinmay qolishi mumkin. Shu sabab vaqti-vaqti bilan yozuvni rus tilini yaxshi biladigan odamga eshittirib, aynan qayerda ma'no buzilganini so'rang.

Pullik dars yagona yo'l emas. Ruscha gapiradigan tanish bilan mavzuli suhbat, mahalliy suhbat guruhi yoki onlayn til almashish ham sizga kutilmagan savol beradi. Suhbatdosh professional o'qituvchi bo'lmasa, har bir xatoni tushuntirmasligi mumkin; baribir qaysi gapingizni qayta so'raganini qayd eting. Bu keyingi mashq uchun aniq vazifa.

Raqamli suhbat dasturlari ham ovozli javob mashqini berishi mumkin. Dialog asosidagi til o'rganish tizimlari bo'yicha tadqiqotlar tahlili gapirishdagi ijobiy natijani topgan, lekin mualliflar kichik namunalar va tadqiqot usullaridagi cheklovlarni ham ko'rsatgan. Demak, bunday dasturdan mashq uchun foydalanish mumkin; bergan tuzatishini esa yagona hukm deb qabul qilmasdan, kerakli iborani boshqa ishonchli manbadan ham tekshiring.

O'qish maqsadingiz bo'lsa, suhbat sherigini kutib rejangizni to'xtatmang.

O'qiydigan matningizni murakkablashtiring, ilgari ko'rmagan e'lonni vaqt belgilab o'qing va mazmunini o'z so'zingiz bilan ayting. Sizga ishda muloqot kerak bo'lsa, suhbatni keyinga surib qo'yish aynan shu maqsadni kechiktiradi. Vaqtni qaysi mashqqa berish maqsadingizdan kelib chiqadi.

Agar ishga kirish yoki yangi vazifaga o'tish yaqin bo'lsa va bir xil xato qaytaversa, mentor bilan ishlashning qiymati shu joyda ko'rinadi: darsda gapirishga navbat va xatoga tashqi javob bor. Prep.uzning rus tili kursi sahifasida mustaqil ko'riladigan material va mentor bilan mashg'ulotlar ko'rsatilgan. Kursni ko'rayotganda ham savol bering: siz darsda qancha gapirasiz va qaysi xatolaringiz tuzatiladi?

Bir haftada rejangiz ishlayotganini qanday bilasiz?

Bugun telefonga bir mavzuda bir daqiqalik javob yozing: «Nima ish qilaman va ertaga nima qilaman?» Matnga qaramay ayting, yozuvni saqlang. Bir hafta davomida shu mavzuga oid matn o'qing, qisqa audio tinglang, gaplarni qayta tuzing va imkon bo'lsa, mavzuni bir odam bilan gaplashing. Hafta oxirida o'sha savolga yangi yozuv qiling.

Ikkala yozuvda uch narsani tekshiring: fikrni tugata oldingizmi, to'xtab qolgan joylaringiz kamaydimikan, suhbatdosh sizni qayta so'radimi? Bu til darajasini o'lchaydigan rasmiy test emas, o'zingiz tanlagan vazifada oldinga yurayotganingizni ko'rish usuli. Agar faqat matnni tushunish yaxshilansa, lekin javob baribir chiqmasa, jonli javob mashqini ko'paytiring. Sherik yoki tuzatish kerak bo'lsa, Prep.uzdagi bepul konsultatsiyada aynan shu yozuvda qayerda qiynalganingizni ayting.