Rus tilida yo'l so'rash: ko'chada va taksida kerakli gaplar
Chapga burilish bilan chapda turgan binoni adashtirmang. Ko'chadagi yo'nalishlar, taksida manzil aytish va tushish joyini aniqlashtirish uchun ruscha gaplar.
Yo'lni so'radingiz, javobdagi «o'ng» so'zini ham tanidingiz. Lekin endi o'ngga burilish kerakmi yoki bino o'ng tomondami? Rus tilida yo'l so'rash uchun savolning o'zi bilan birga javobdagi yo'nalishlarni ham bilish kerak. Boshlash uchun «Извини́те, как пройти́ к метро́?» (Kechirasiz, metroga piyoda qanday borsa bo'ladi?) deng. Keyingi ish eshitgan ko'rsatmani aniqlashtirish: «На пе́рвом поворо́те напра́во?» (Birinchi burilishda o'nggami?).
Ko'chada eshitadigan so'zlar nimani bildiradi?
Quyidagi iboralarni aynan bir yo'nalishda bajarish shart emas. Ular turli vaziyatlar uchun berilgan o'quv misollari, haqiqiy ko'cha xaritasi emas. Urg'u belgilariga qarab ovoz chiqarib o'qing, lekin oddiy xabar yozayotganda ularni qo'yish kerak emas.
Javob juda tez kelsa, «Поме́дленнее, пожа́луйста» (Sekinroq, iltimos) deng. Faqat burilishni tushunmay qolsangiz, «Нале́во и́ли напра́во?» (Chapgami yoki o'nggami?) deb aynan o'sha qismini so'rang. Barcha ko'rsatmani bir urinishda eslab qolish shart emas. Avval ko'rinib turgan mo'ljalni tasdiqlang, o'sha joyga borgach keyingi qismini yana so'rashingiz mumkin. Masalan, «Снача́ла до светофо́ра, пра́вильно?» (Avval svetoforgacha, to'g'rimi?) deb qaytarish suhbatdoshingizga nimani tushunganingizni ko'rsatadi.
- Как пройти́? / Как прое́хать? (Piyoda / transportda qanday borsa bo'ladi?)
-
Yo'lni qaysi usulda bosib o'tishingizni savolning o'zida ayting. «Как пройти́ к вокза́лу?» (Vokzalga piyoda qanday borsa bo'ladi?) va «Как прое́хать к вокза́лу?» (Vokzalga transportda qanday borsa bo'ladi?) bir xil yo'nalishni talab qilmasligi mumkin: piyodaga o'tish joyi kerak, mashinaga esa kirish yo'li. Faqat «Где вокза́л?» (Vokzal qayerda?) desangiz, odam binoni ko'rsatishi mumkin, lekin unga yetib borish yo'lini tushuntirmasligi ham mumkin. Savolni muloyimroq boshlash uchun «Подскажи́те, пожа́луйста» (Aytib yuboring, iltimos) qo'shing. Uzun gap shart emas: «Подскажи́те, пожа́луйста, где метро́?» (Ayting, iltimos, metro qayerda?).
- Пря́мо (to'g'riga, to'g'ri oldinga)
-
«Иди́те пря́мо» (To'g'riga yuring) degani shu yo'nalishda davom etish. Ammo gapning qolgan qismini ham eshiting: «Пря́мо до светофо́ра» (Svetoforgacha to'g'riga) deganda harakatning chegarasi aytilgan. Svetoforga kelgach keyingi ko'rsatma kerak bo'ladi. Faqat birinchi tanish so'zni eshitib yo'lga tushmang. Bu so'z har safar yo'nalish bermaydi. «Пря́мо здесь» (Xuddi shu yerda) iborasida пря́мо joyni ta'kidlaydi. Haydovchi «Пря́мо здесь останови́ться?» (Xuddi shu yerda to'xtaymi?) desa, u oldinga yurishni emas, to'xtash joyini aniqlayapti.
- Нале́во / сле́ва (chapga / chapda)
-
Ikki tayyor qolipni juft qilib oling: «Поверни́те нале́во» (Chapga buriling), «Апте́ка сле́ва» (Dorixona chapda). Birinchisi harakatni, ikkinchisi joylashuvni aytadi. Boshlovchi uchun shu juftlik bilan mashq qilish qulay, lekin нале́во boshqa gaplarda joyni ham bildirishi mumkin; bu so'zlarni faqat bitta vazifaga qamab qo'yadigan qat'iy qoida emas.
Do'kon ichida ham «Ка́сса сле́ва» (Kassa chapda) degan javobni eshitishingiz mumkin. Kassaga yetgach to'lov yoki paket haqida so'rashsa, do'kon va bozordagi savol-javoblar yordam beradi. Yo'nalish so'zi esa tashqarida ham, bino ichida ham shu ma'noda ishlaydi.
- Напра́во / спра́ва (o'ngga / o'ngda)
-
«Поверни́те напра́во» (O'ngga buriling) bilan «Вход спра́ва» (Kirish o'ngda) ni alohida o'qing. Yo'lda «У ба́нка напра́во» (Bank yonida o'ngga) kabi qisqa ko'rsatma ham beriladi: burilish fe'li tushib qolgan, ammo uning ma'nosi gapda bor. Qaysi bank yoki qaysi burilish nazarda tutilganini bilmasangiz, «У э́того ба́нка?» (Shu bank yonidami?) deb ko'rsatib so'rang. «Да» (Ha) javobini olmaguncha taxminingizni aniq manzil deb qabul qilmang.
- До / по́сле (gacha / dan keyin)
-
«До моста́» (Ko'prikkacha) va «По́сле моста́» (Ko'prikdan keyin) to'xtash yoki burilish nuqtasini boshqa-boshqa joyga qo'yadi. O'zbekchada joy nomidan keyin keladigan ma'no ruschada uning oldida turibdi. Shu sababli faqat «мост» (ko'prik) so'zini ilg'ash yetmaydi; undan oldingi kichik so'zni ham eshiting. «Поверни́те по́сле апте́ки» (Dorixonadan keyin buriling) degan gapda dorixona yo'l ko'rsatadigan mo'ljal. Lekin gapda burilish tomoni hali aytilmagan. «По́сле апте́ки нале́во?» (Dorixonadan o'tgach chapgami?) deb so'rang. Shunda dorixonadan keyin burilishni ham, qaysi tomonga yurishni ham birga tekshirasiz.
- Че́рез (orqali, narigi tomonda yoki ma'lum masofadan keyin)
-
Bu so'zdan keyin nima kelganiga qarang. «Магази́н че́рез доро́гу» (Do'kon yo'lning narigi tomonida) joylashuvni bildiradi. «Че́рез два кварта́ла поверни́те нале́во» (Ikki kvartaldan keyin chapga buriling) esa masofadan keyingi harakatni aytadi. Ikkala gapni bir xil «orqali» deb tarjima qilsangiz, ko'rsatma buziladi.
«Перейди́те доро́гу» (Yo'lni kesib o'ting) boshqa, aniq harakat. Qayerdan o'tishni tushunmasangiz, «Где пешехо́дный перехо́д?» (Piyodalar o'tish joyi qayerda?) deb so'rang. Ko'cha haqidagi ma'nolarni Gramota lug'atidagi че́рез izohi ham alohida ajratadi. Bir so'zning ma'nosini yonidagi ot va butun gap bilan birga tanish kerak.
- Напро́тив / ря́дом (qarshisida / yonida)
-
«Я напро́тив ба́нка» (Men bankning qarshisidaman) va «Я ря́дом с ба́нком» (Men bank yonidaman) haydovchiga bir xil joyni aytmaydi. Напро́тив ikki joyning bir-birining ro'parasida ekanini bildiradi, ря́дом esa yaqinlikni; bu so'z o'z-o'zidan ko'chaning qaysi tomonida ekaningizni aniqlamaydi. Ko'rinadigan mo'ljalga tayansangiz, «Я у вхо́да в банк» (Men bankka kirish joyidaman) aniqroq bo'lishi mumkin.
- За угло́м (muyulish ortida)
-
«Магази́н за угло́м» (Do'kon muyulish ortida) degan gap do'kon hozir ko'rinmasligini tushuntirishi mumkin. Lekin uning o'zi chap yoki o'ngga burilishni aytmaydi. «За э́тим угло́м?» (Shu muyulish ortidami?) deb ko'rsating, keyin kerak bo'lsa yo'nalishni aniqlashtiring. Faqat «yaqin ekan» degan xulosa bilan yurib ketish o'rniga, qaysi burchak nazarda tutilganini tekshirasiz.
- Перекрёсток / поворо́т (chorraha / burilish)
-
Chorraha yo'llar kesishadigan joy, burilish esa yo'nalish o'zgaradigan nuqta yoki yo'l qismi. «На перекрёстке напра́во» (Chorrahada o'ngga) va «На второ́м поворо́те нале́во» (Ikkinchi burilishda chapga) bir xil hisob emas. Ko'rsatmada «ikkinchi» deyilsa, nima sanalayotganini eslab qoling: burilishmi, chorrahami yoki svetoformi? «Пе́рвый и́ли второ́й?» (Birinchimi yoki ikkinchimi?) deb qayta so'rash uchun faqat shu ikki shakl yetadi. Uy raqamlari va uzoqroq masofalar aytilganda esa ruscha sonlarni eshitib ajratish kerak bo'ladi. So'zlarni bilmasangiz, «Покажи́те на ка́рте, пожа́луйста» (Xaritada ko'rsating, iltimos) deb so'rang.
- Вход / подъе́зд (kirish joyi / uy kirish yo'lagi)
-
Uy raqami topilgani eshik ham topildi degani emas. Ko'p qavatli uyda bir nechta подъе́зд bo'lishi mumkin; do'kon yoki park haqida gap ketganda esa вход so'zi kerak bo'ladi. «Како́й подъе́зд?» (Qaysi kirish yo'lagi?) savoliga «Второ́й» (Ikkinchisi) deb javob berasiz. «Вход со двора́» (Kirish hovli tomondan) esa eshikning qaysi tomonda ekanini aytadi.
Bu so'zlar mutlaqo ajralgan emas: подъе́зд ning ma'nolaridan biri binoga kirish joyi, buni lug'atdagi izoh ham ko'rsatadi. Amalda haydovchiga uy raqami bilan birga kirish yo'lagi raqamini yoki ko'rinadigan eshikni aytish foydali.
- Останови́те, пожа́луйста (To'xtating, iltimos)
-
Taksida to'xtashni so'rash uchun shu gapni ishlating: «Останови́те, пожа́луйста, у вхо́да» (Kirish joyi yonida to'xtating, iltimos). «Остано́вка» (bekat yoki to'xtash) esa ot; u haydovchiga aynan qanday iltimos qilayotganingizni har doim ham bildirmaydi. «Мне здесь вы́йти» (Men shu yerda tushishim kerak) deb ham ayta olasiz.
Agar haydovchi «Где то́чно?» (Aynan qayerda?) desa, yana «здесь» (shu yerda) deyish o'rniga mo'ljal ayting: «У си́них воро́т» (Ko'k darvoza yonida). Rang, eshik yoki bino nomi siz nazarda tutgan joyni ko'rsatadi. To'xtash uchun qulay nuqtani esa haydovchi bilan aniqlashtirasiz.
Taksida manzilni va tushish joyini aniqlashtirish
Quyidagi manzil shartli, suhbat til mashqi uchun tuzilgan. O'zingizning ko'cha nomingiz, uy va kirish yo'lagi raqamingizni qo'ying. Manzilni telefonda yozib ko'rsatish mumkin, lekin oxirgi eshikni topishda qisqa suhbat baribir asqotadi.
| Kim gapiradi | Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|---|
| Haydovchi | Куда́ е́дем? | Qayerga boramiz? |
| Yo'lovchi | На у́лицу Ми́ра, дом во́семь, пожа́луйста. | Mir ko'chasi, sakkizinchi uyga, iltimos. |
| Haydovchi | Подъе́зд како́й? | Qaysi kirish yo'lagi? |
| Yo'lovchi | Второ́й. Вход со двора́. | Ikkinchisi. Kirish hovli tomondan. |
| Haydovchi | У си́них воро́т останови́ться? | Ko'k darvoza yonida to'xtaymi? |
| Yo'lovchi | Да, пожа́луйста. Я вы́йду здесь. Спаси́бо. | Ha, iltimos. Men shu yerda tushaman. Rahmat. |
Mashqni boshqa odam bilan bajarsangiz, u manzil va eshikni almashtirib so'rasin. Bir safar uy raqamini, keyingi safar hovli yoki ko'cha tomonini aniqlashtiring. Tayyor dialogni bir xil tartibda aytishdan ko'ra, qaysi ma'lumot yetishmayotganini payqab javob berishga urinib ko'ring.
Joy va yo'nalish savollari Prep.uz kursining 1.3-darsida «Где? Куда?» (Qayerda? Qayerga?) mavzusida berilgan. Shunday savol-javoblarni mentor bilan mashq qilishni xohlasangiz, bepul konsultatsiyada aynan ko'chada yoki taksida qaysi javobni tushunmay qolishingizni ayting.
Eng avval «Напра́во?» (O'nggami?) bilan «Спра́ва?» (O'ngdami?) ni ajratib mashq qiling. Burilish kerakligini bilmay turganingizda shu qisqa savol butun yo'lni qaytadan tushuntirishni so'rashdan aniqroq: siz yo'nalishni tekshiryapsizmi yoki binoning joyinimi, suhbatdoshingiz ham biladi.

РУ
