Do'kon va bozorda rus tilida: narx so'rash va savdolashish

Do'konda rus tilida gapirish uchun sizga ko'p gap kerak emas. Quyida bitta oddiy xarid bor, eshikdan kirishdan kassadan chiqqungacha, va unda xaridor atigi oltita ibora aytadi. Oltalasi ham bir necha so'zdan oshmaydi.

Qiyinchilik boshqa tomonda. O'sha bitta xaridda xaridordan o'nta savol so'raladi, va ularning birortasi ham u tayyorlagan savol emas. Odam uyda «Ско́лько сто́ит?» ni yodlab boradi, keyin kassada «Паке́т ну́жен?» degan uch bo'g'inli savolni eshitib qotib qoladi.

Shuning uchun bu maqola ibora ro'yxati emas, bitta xaridning o'zi. Har bosqichda ikkala tomoni ham yozilgan: siz nima deysiz va sizdan nima so'rashadi. Xariddan keyin alohida bozor bor, u yerda qoidalar boshqacha.

Eng muhimi shu: o'sha savollarning yarmidan ko'piga javob bitta so'z. «Да», «нет», «ка́ртой», «килогра́мм». Butun suhbat ana shu bitta so'zni o'z vaqtida topa olishga bog'liq.

Eshikdan kirdingiz: suhbatni sotuvchi boshlaydi

Rus tilidagi do'konda birinchi savolni odatda siz bermaysiz.

Kirasiz, salom berasiz, va shu zahoti sizga savol beriladi. Salomlashishning barcha shakllari alohida maqolada yozilgan, bu yerda esa faqat bittasi kerak: «Здра́вствуйте». Notanish odam bilan, yoshidan qat'i nazar, do'konda doim shu shakl ishlatiladi.

«Я про́сто смотрю́» (shunchaki qarayapman) do'konda eng ko'p asqotadigan gaplardan biri. U qo'pol eshitilmaydi, aksincha, sotuvchi uchun aniq signal: bu xaridor hozir yordam so'ramayapti. Agar o'zingiz tanlab olmoqchi bo'lsangiz, erkak kishi «Спаси́бо, я сам посмотрю́», ayol kishi esa «Спаси́бо, я сама́ посмотрю́» deydi. Rus tilida bu so'z gapiruvchining jinsiga qarab o'zgaradi, o'zbek tilida esa o'zgarmaydi, shuning uchun ayollar odatda «сам» shaklida qotib qoladi.

«Ско́лько сто́ит?» dan keyin nima bo'ladi

Narx so'rash ikki so'z, va uni bir marta yodlab olsa bo'ladi.

Muammo savolda emas, javobda. Javob tez aytiladi, ko'pincha faqat raqam bilan, va aynan shu joyda suhbat to'xtaydi. Rus tilidagi sonlarning shakllari sonlar haqidagi maqolada batafsil yozilgan; do'konda esa ulardan faqat bittasi kerak, ya'ni raqamni eshitib, tanib olish.

Birinchi ikki qatorga e'tibor bering: сто́ит bitta narsa uchun, сто́ят esa bir nechta narsa uchun ishlatiladi. Xato qilsangiz sizni baribir tushunishadi, lekin farqi shu qadar kichikki, uni boshidan to'g'ri yodlab qo'ygan ma'qul.

Uchinchi qator eng foydalisi. Raqamni tushunmasangiz, uni qayta-qayta aytishni so'rashning ma'nosi kam: ikkinchi marta ham xuddi shunday tez aytiladi. «Покажи́те, пожа́луйста» deysiz, va sotuvchi summani kassa ekranida yoki kalkulyatorda ko'rsatadi. Bozorda kalkulyator ayni shu maqsadda rastaning ustida turadi.

Yana bitta imkoniyat bor, uni ko'pchilik payqamaydi. Kassir summani ovoz chiqarib aytadi, keyin qaytimni ham ovoz chiqarib sanaydi. Ya'ni siz bir xil raqamni ikki marta eshitasiz, va ikkinchi marta u sekinroq aytiladi.

«Ско́лько вам?»: og'irlik so'ralganda

Bu xaridning eng kutilmagan savoli, chunki o'zbek tilida u umuman boshqacha tuziladi: sotuvchi qancha kerakligini so'raydi, va javobda faqat o'lchov aytiladi.

Uchinchi qatorni jonli nutqda «две́сти грамм» shaklida ham eshitasiz, oxiridagi qo'shimchasiz. Ikkalasi ham ishlatiladi, yozma shakli esa гра́ммов.

Yonidagi ikki savol ham shu yerda keladi: «Вам взве́сить?» (tortib beraymi?) va tanlab bo'lganingizdan keyin «Ещё что-нибу́дь?» (yana biror narsa kerakmi?). Birinchisiga «да» yoki «нет», ikkinchisiga «Нет, спаси́бо» deysiz. Do'kon ichida savollar ana shu beshta bilan tugaydi, qolgan beshtasi kassada kutib turadi.

Endi eng muhim qismi. Siz o'zingiz so'rasangiz, gap «Да́йте, пожа́луйста» bilan boshlanadi, va shu yerda o'zbek tilidan rus tiliga to'g'ridan-to'g'ri o'tkazib bo'lmaydigan joy chiqadi. O'zbekchada «bir kilo pomidor» deysiz, «pomidor» so'zi o'zgarmaydi. Ruschada esa o'lchovdan keyin turgan so'z shaklini o'zgartiradi, va yangi shakl doim bir xil yasalmaydi.

Jadvalning yuqorigi uch qatori bilan pastki uch qatori orasidagi farq ko'rinib turibdi. Birinchi uchtasida so'zga -ов qo'shiladi. Pastki uchtasida esa hech narsa qo'shilmaydi, aksincha, oxiridagi harf olib tashlanadi: я́блоко dan я́блок, гру́ша dan груш qoladi.

Mana shu ikkinchi guruh o'rganuvchini eng ko'p adashtiradi. «Килогра́мм я́блок» shakli tugallanmagandek eshitiladi, go'yo so'z yarmida uzilib qolgandek, shuning uchun odam o'zicha «я́блоков» deb tuzatib qo'yadi. Bunday so'z rus tilida yo'q. Shuning uchun meva va sabzavot nomlarini ikki shaklda birga yodlagan ma'qul: bosh shakli, va o'lchovdan keyingi shakli. Bozorda sizga aynan ikkinchisi kerak bo'ladi.

Bu shakl o'zicha paydo bo'lmagan, u kelishik tizimining bir qismi. Prep.uz kursining birinchi bo'limida unga alohida dars ajratilgan: kurs dasturida u 1.5 «Родительный падеж множественного числа» deb turadi, ya'ni bu bitta bozor ibora emas, keyin yuzlab gapda qaytadigan qoida.

Kassada: endi savollarni sizga berishadi

Kassa xaridning eng qisqa va eng tez qismi. Bir yarim daqiqa ichida sizga beshta savol beriladi, va ularning hammasi kassir kuniga yuzlab marta takrorlaydigan savollar. Shuning uchun ular qisqartirib, yopishtirib aytiladi.

Birinchi ikki qatorni yonma-yon qo'yib o'qing. Ikkala savolda ham bitta so'z turibdi, ка́рта, lekin savollar butunlay boshqa. «Ка́рта есть?» do'konning chegirma kartasini so'rayapti. «Ка́ртой и́ли нали́чными?» esa to'lov usulini so'rayapti. Ularni farqlaydigan yagona narsa so'zning oxiri: birinchisida bosh shakl, ikkinchisida -ой qo'shimchasi.

Natijasi har kuni takrorlanadi. Xaridor «карта» so'zini biladi, bank kartasi cho'ntagida turganini ham biladi, va «Ка́рта есть?» savoliga ishonch bilan «да» deb javob beradi. Kassir esa chegirma kartasini kutib turadi. Ikkovi bir daqiqa bir-birini tushunmaydi, va bunga birorta so'zni bilmaslik emas, bitta qo'shimchani eshitmaslik sabab bo'ladi. Qo'shimchalar tizimi kelishiklar haqidagi maqolada yozilgan, va kassa uni har kuni sinab ko'radi.

Oxirgi qatorga alohida e'tibor bering: «Чек ну́жен?» savoliga har doim «да» deng, sababini pastda ko'rasiz.

Bozorda: savdolashish

Do'kon bilan bozorning farqi narxda emas, narx qayerda turganida. Do'konda mahsulotning yonida це́нник (narx yorlig'i) turadi va kassada kassa apparati ishlaydi, ya'ni narxni o'zgartirish sotuvchining qo'lida emas. Bozorda esa narxni sotuvchining o'zi aytadi, shuning uchun u bilan gaplashish mumkin.

Savdolashish rus tilida торгова́ться deyiladi, va uning uchun uzun gaplar kerak emas: uchta ibora yetadi.

«Уступи́те» so'zida urg'uga qarang: u oxirgi bo'g'inda, и harfida turadi. Urg'uni oldinga surib «усту́пите» desangiz, bu butunlay boshqa shakl bo'lib qoladi: buyruq emas, kelasi zamon, ya'ni «siz tushirasiz» degani.

Kiyim rastasida yana ikki savol qo'shiladi: «Како́й у вас разме́р?» (o'lchamingiz qanday?) va sizning «Мо́жно приме́рить?» (kiyib ko'rsam bo'ladimi?). Ikkinchisi мо́жно so'zi bilan boshlanadi, va bu so'z do'konda juda ko'p ish bajaradi: «Мо́жно посмотре́ть?», «Мо́жно приме́рить?», «Мо́жно подеше́вле?». Bitta so'z, uchta butunlay boshqa vaziyat.

Oxirgi maslahat murojaat haqida. Bozorda sotuvchi sizga «ты» deb gapirishi mumkin, chunki savdo muhitida bu odatiy hol. Siz baribir «вы» da qoling. Bu qo'shimcha xarajat talab qilmaydi va suhbatni hurmat doirasida ushlab turadi.

Olgan narsangiz to'g'ri kelmasa

Endi chek nima uchun kerakligi ma'lum bo'ladi. Kiyim o'lchamiga to'g'ri kelmasa yoki narsa yaroqsiz chiqsa, do'konga qaytib borasiz va ikki gapdan birini aytasiz: «Не подошло́, мо́жно поменя́ть?» (to'g'ri kelmadi, almashtirsa bo'ladimi?) yoki «Мо́жно верну́ть?» (qaytarsa bo'ladimi?). Ikkala holatda ham sizdan birinchi navbatda chek so'raladi.

«Не подошло́» iborasida ish-harakatning egasi siz emas, narsaning o'zi: so'zma-so'z u «to'g'ri kelmadi» degani. Gap narsa haqida boradi, xaridor haqida emas, shuning uchun bu ibora hech kimni ayblamaydi va bahsga sabab bo'lmaydi.

Ertaga do'konga kirganingizda

Aytadigan oltita iborani bugun kechqurun yodlab olsa bo'ladi. Ularni yozib qo'ying, ertaga do'konda ishlatib ko'ring, va ular o'sha kuniyoq o'z joyiga tushadi. O'nta savolni tanib olish esa boshqa mahorat. U so'z boyligiga emas, tezlikka bog'liq: savol ikki soniyada aytiladi va javob ham ikki soniyada kerak bo'ladi. Buni o'qish orqali mashq qilib bo'lmaydi, chunki o'qiyotganda vaqt sizniki, gapirayotganda esa yo'q.

Bu xaridda ishlatilgan grammatika bitta bo'limda yig'ilgan: 1.5 «Родительный падеж множественного числа» o'lchovdan keyingi shakl uchun, 1.7 «Винительный падеж» «да́йте паке́т» uchun, 1.8 «Творительный падеж» esa «ка́ртой» va «нали́чными» uchun. Javobni o'z vaqtida topish odati esa faqat jonli suhbatda shakllanadi, va Prep.uz dasturi shuning uchun haftasiga ikki kun mentor bilan yakkama-yakka va ikki kun guruh suhbatiga qurilgan. O'zingizga mos jadvalni tanlash uchun prep.uz saytida bepul konsultatsiyaga yozilsangiz bo'ladi.