O'zbeklar rus tilida qiladigan 10 ta xato: beshtasini hech kim aytmaydi

Quyida o'zbek tilida so'zlashuvchilar rus tilida eng ko'p qiladigan o'nta xato bor. Lekin ro'yxatning o'zidan muhimroq narsa shu: bu o'nta xato bir xil emas, va ularning beshtasi sizga hech qachon aytilmaydi.

Sabab oddiy. Xato faqat ma'noni buzganda tuzatiladi. «Моя́ брат пришёл» degan gapda jins noto'g'ri, lekin gap mutlaqo tushunarli: kim kelgani ham, qachon kelgani ham ma'lum. Suhbatdosh to'xtab, «bu yerda мой bo'lishi kerak edi» demaydi, chunki hech qanday chalkashlik yuzaga kelmagan va tuzatish suhbatni bo'lish bo'lardi. Gap davom etadi, xato esa joyida qoladi.

Shuning uchun quyidagi ro'yxat grammatik mavzular bo'yicha emas, ana shu belgi bo'yicha tartiblangan: uchta xato darhol tuzatiladi, ikkitasi ba'zan, beshtasi esa hech qachon. Oxirgi beshtasi yillar davomida sizda qoladi.

Darhol tuzatiladigan uchtasi

Bu uchtasida ma'no o'zgaradi, shuning uchun suhbatdosh to'xtaydi va qayta so'raydi. Ular o'z-o'zidan tuzaladi: bir necha marta noto'g'ri aytasiz, sizni tushunishmaydi, va to'g'ri shakl o'rniga tushadi. Ular uchun alohida reja kerak emas.

1. «был» va «бил»: bitta harf, ikki xil so'z

O'zbek tilida ы tovushi ham, harfi ham yo'q, na lotin yozuvida, na kirillda, shuning uchun o'rganuvchi uni eng yaqin tanish tovush bilan almashtiradi.

Natijada «был» (edi) so'zi «бил» (urdi) bo'lib chiqadi. Bular ikki boshqa so'z. Shunday juftliklar ko'p: «мы́ло» sovun, «ми́ло» esa yoqimli degani. Suhbatdosh sizni tushunmaydi, chunki u haqiqatan ham boshqa so'zni eshitdi, va shuning uchun darrov qayta so'raydi.

2. «Даю́ в дру́га»: bitta -ga ikkiga bo'linadi

O'zbek tilidagi jo'nalish kelishigi -ga ikkita ishni bir o'zi bajaradi: «do'konga boraman» va «do'stimga beraman». Rus tilida bular ikki xil qurilma. Manzil predlog bilan beriladi, oluvchi esa predlogsiz, boshqa qo'shimcha bilan: «Иду́ в магази́н», lekin «Даю́ дру́гу». Ikkalasini aralashtirsangiz, gap ma'nosini yo'qotadi. Rus tilidagi kelishiklar tizimi va uning o'zbek tilidagi kelishiklar bilan qayerda mos kelishi, qayerda kelmasligi alohida maqolada yozilgan.

3. «Я иду́ в Ташке́нт»: bormoq bitta, ruschada ikkita fe'l

O'zbekchada «bormoq» piyodami yoki transportdami farqi yo'q, rus tilida esa bular ikki boshqa fe'l: идти́ piyoda yurish, е́хать transportda ketish.

«Я иду́ в Ташке́нт» so'zma-so'z «Toshkentga piyoda ketyapman» degani, shuning uchun javob odatda savol bo'ladi: «Пешко́м?». Bu savolni bir marta eshitgan odam farqni umrbod eslab qoladi.

Ba'zan tuzatiladigan ikkitasi

Bu ikkitasida ma'no buziladi, lekin kontekst ko'pincha uni qutqaradi. Shuning uchun sizni ba'zan tuzatishadi, ba'zan esa yo'q. Ana shu ketma-ketliksizlik ularni eng uzoq yashaydigan xatolar qatoriga qo'yadi: nima to'g'ri ekani haqida aniq tasavvur shakllanmaydi.

4. Fe'l turi: «де́лал» va «сде́лал»

Rus tilida deyarli har bir fe'lning ikki turi bor. «Де́лал» jarayonni bildiradi, «сде́лал» esa natijani. «Вчера́ я де́лал дома́шнее зада́ние» degan gap uy vazifasi bilan shug'ullanganingizni aytadi, uni tugatgan yoki tugatmaganingiz haqida esa hech narsa demaydi. Tugatgan bo'lsangiz, «сде́лал» kerak.

O'zbek tilida bu farq boshqa vosita bilan beriladi, shuning uchun o'rganuvchi rus tilida bitta shaklni tanlab, uni hamma joyda ishlatadi. Mavzu kurs dasturida 2.3 «Вид глагола» darsiga ajratilgan va u alohida o'tirib o'rganishga arziydi.

5. Predlog so'zdan oldin turadi, keyin emas

O'zbekchada «ishdan keyin» deysiz: avval so'z, keyin ko'makchi. Ruschada aynan teskari: «по́сле рабо́ты», avval predlog, keyin so'z. «Biz uchun» esa «для нас» bo'ladi.

So'zma-so'z tarjima qilib borgan odam birinchi marta shu yerda qoqiladi, chunki tartib butunlay almashadi. Ustiga ustak, predlogdan keyin turgan so'z ham shaklini o'zgartiradi: «рабо́та» emas, «рабо́ты».

Hech kim aytmaydigan beshtasi

Bu beshtasida ma'no buzilmaydi. Sizni to'liq tushunishadi, gap davom etadi, hech kim to'xtab izoh bermaydi. Ular o'n yil sizda qolishi mumkin, va ularni topish uchun ro'yxat kerak bo'ladi, chunki hayotning o'zi ularni sizga ko'rsatmaydi.

6. «Моя́ брат»: jins

Bu ro'yxatdagi eng mashhur xato, va u rus tilini o'rgangan deyarli har bir o'zbek so'zlashuvchisining nutqida qaysidir paytda bo'lgan. Sababi oddiy: o'zbek tilida jins kategoriyasi yo'q, shuning uchun «мой» va «моя́» o'rtasidagi tanlov o'rganuvchi uchun hech narsaga tayanmaydi. Shu oiladagi ikkinchi xato esa yanada o'jar. O'tgan zamonda rus fe'li gapiruvchining jinsini ko'rsatadi, ya'ni ayol kishi «я сказа́ла» deyishi kerak. Qoidani bilgan holda ham, o'zbek tilida fe'l buni hech qachon talab qilmagani uchun, gapirish paytida «я сказа́л» chiqib ketadi. Jinsni aniqlashning besh qadamli usuli va bu ikkinchi xatoning nega shunchalik uzoq yashashi jins haqidagi maqolada yozilgan.

7. «Чита́ю кни́га»: har bir to'ldiruvchi shaklini o'zgartiradi

O'zbekchada tushum kelishigi -ni faqat aniq narsaga qo'yiladi. «Kitobni o'qiyapman» va «kitob o'qiyapman», ikkalasi ham to'g'ri, farqi shundaki, birinchisida qaysi kitob ekani ma'lum. Rus tilida bunday tanlov yo'q: har qanday to'ldiruvchi shaklini o'zgartiradi, har doim, «чита́ю кни́гу».

Bu xato juda ko'p uchraydi va mutlaqo ko'rinmaydi, chunki «чита́ю кни́га» ham to'liq tushunarli.

8. «У меня́ нет вре́мя»: inkor so'zni o'zgartiradi

«У меня́ есть вре́мя» to'g'ri, lekin inkor qilganingizda so'z boshqa shaklga o'tadi: «У меня́ нет вре́мени». O'zbekchada «vaqtim bor» va «vaqtim yo'q» iboralarida «vaqt» so'zi o'zgarmaydi, shuning uchun bu almashish yodda qolmaydi va inkor har safar bosh shakl bilan aytiladi.

9. «Килогра́мм я́блоков»: o'lchovdan keyingi shakl

O'lchov so'zidan keyin turgan narsa maxsus shaklga o'tadi, va u har doim bir xil yasalmaydi: «помидо́ров» qo'shimcha oladi, «я́блок» esa aksincha, qo'shimchasiz qoladi. Aynan shuning uchun mavjud bo'lmagan «я́блоков» shakli paydo bo'ladi: quloqqa tugallanmagandek eshitilgan so'zni odam o'zicha to'ldirib qo'yadi. Bu shakl va uni bozorda qanday ishlatish do'kon va bozor haqidagi maqolada ko'rsatilgan.

10. «Я есть студе́нт»: yo'q so'zni qo'shish

O'zbekchada «talabaman» deganda so'z oxiridagi -man shaxsni bildiradi, shuning uchun o'rganuvchi rus tilida shunga o'xshash narsa qidiradi va «есть» so'zini qo'shib qo'yadi.

Rus tilida hozirgi zamonda bog'lama umuman ishlatilmaydi: «Я студе́нт», «Он врач», «Мы до́ма». Gap tushunarli bo'ladi, lekin bu ortiqcha so'z sizni darhol chet ellik qilib ko'rsatadi, va hech kim buni aytmaydi.

Qaysi birini birinchi tuzatish kerak

Birinchi uchtasi haqida reja tuzish shart emas: ular ma'noni buzadi, demak hayotning o'zi sizni tuzatadi.

Reja oxirgi beshtasi uchun kerak. Ularning ichida eng ko'p uchraydigani yettinchisi, ya'ni to'ldiruvchining shakli, chunki aytadigan gaplaringizning deyarli hammasida to'ldiruvchi bor. Undan keyin jins keladi: u otning yonidagi har bir so'zga ta'sir qiladi. Bu ikkalasi kuniga yuzlab marta takrorlanadi va aynan shu ikkalasi hech qachon tuzatilmaydi.

O'nta xatoning yettitasi kurs dasturida o'z darsiga ega: ikkinchisi uchun 1.3 «Использование вопросов Где? Куда?» va 1.6 «Дательный падеж», uchinchisi uchun 2.5 «Глаголы движения», to'rtinchisi uchun 2.3 «Вид глагола», yettinchisi uchun 1.7 «Винительный падеж», sakkizinchisi uchun 1.4 «Именительный падеж. Родительный падеж», to'qqizinchisi uchun 1.5 «Родительный падеж множественного числа». Qolgan uchtasi, ya'ni ы tovushi, predloglar va bog'lama, kurs dasturida alohida dars sifatida turmaydi.

Ko'rinmaydigan xatoni topish uchun esa ro'yxat ham, dars ham yetarli emas: kimdir sizni eshitib turishi va o'sha zahoti aytishi kerak. Prep.uz dasturi shu sababli haftasiga ikki kun mentor bilan yakkama-yakka va ikki kun guruh suhbatiga qurilgan. Qaysi xatolar aynan sizda borligini aniqlash uchun prep.uz saytida bepul konsultatsiyaga yozilishingiz mumkin.